Jesteś tutaj:

Struktura włosa i jego rozwój

(a) Anatomia
Najprawdopodobniej, najprostszym sposobem uchwycenia struktury różnorodnych typów ludzkich włosów jest przeanalizowanie schematycznego rysunku przekroju poprzecznego owłosionej skóry (Rysunek poniżej). Ujęte są tu trzy główne warstwy ludzkiej skóry. Naskórek jest warstwą powierzchniową, mającą zwykle zaledwie kilka milimetrów grubości. Jeśli obetrzemy skórę i zauważymy czerwoną, połyskującą warstwę oznacza to, iż właśnie został on usunięty. Odsłonięta czerwonawa warstwa różni się swoją grubością w zależności od części naszego ciała. Obficie występuje na dłoniach i podbiciach stóp, natomiast bardzo cienką warstwę tworzy na powiece. Jest zrośnięta ze skórą właściwą przez podobne do haczyków wypustki komórkowe. Mieszek włosa jest uformowany z wrośniętych komórek naskórka, a jego najgłębsza część formuje kaptur nad brodawką w kształcie płomyka, z której wyrasta włos. Brodawka ta kontroluje wzrost włosów w najgłębszej części mieszka włosowego, gdzie w dużym tempie mnożą się komórki macierzy włosa. Niedojrzałe komórki włosa szybko przekształcają się w trzy typy komórek formujących trzy różne warstwy włosa. Komórki znajdujące się wewnątrz włosa, tworzą jego rdzeń. Na zewnątrz znajduje się zabarwiona pigmentem kora włosa, która sprawia, że włos posiada kolor. Najbliżej mieszka włosowego znajduje się zrogowaciały naskórek włosa, który chroni powierzchnię trzonu znajdującą się pod powierzchnią skóry. Naskórek włosa zbudowany jest z względnie nieprzepuszczalnej, zrogowaciałej substancji zwanej kreatyną, której komórki nachodzą na siebie jak dachówki.

Ta powłoka ochronna może zostać naruszona poprzez zbyt częste mycie włosów, utlenianie lub trwałą ondulację. Włos wyrastając ze skóry, tuż za jego środkową częścią, natłuszczany jest na powierzchni oleistą substancją. Łój wydzielany jest przez gruczoły łojowe, płatki wydzielają go do mieszka włosowego, a niektóre nawet natłuszczają skórę jak olejek, zapobiegając przesuszaniu oraz utrzymując skórę miękką i giętką. Wydzielina ta obficie występuje u owiec. Nieprzetworzona owcza wełna była używana w produkcji nieprzepuszczających wody ubrań. Wydzielina ta nazywana jest owczym tłuszczem lub lanoliną i do dziś jest używana przy produkcji maści, kremów do twarzy, mydeł, sprayów do włosów i szamponów. Na małym wybrzuszeniu, doczepiony jest do mieszka włosowego, biegnący pod kątem do naskórka, mimowolnie kurczący się mięsień. Kiedy się kurczy, na skutek nagłego ochłodzenia, groźnego obrażenia lub utraty krwi, mieszek włosowy prostuje się i następuję zjawisko popularnie zwane „gęsią skórką”. Główna powłoka skóry, przez którą przechodzą mieszki włosowe oraz gruczoły potowe, nazywana jest skórą właściwą. Składa się ona głównie z tkanki włóknistej (kolagenu), utrzymującej inne tkanki. W końcu docieramy do najgłębszej powłoki zbudowanej z tłuszczu, zwanej tkanką podskórną (miejsce zastrzyków podskórnych), która różni się grubością w zależności od części ciała oraz od wieku jej właściciela. Grubość zmienia się również w zależności od płci, ponieważ jest kontrolowana hormonalnie... tak więc u kastrata rozmieszczenie tłuszczu będzie podobne jak u kobiety. W tej warstwie znajdują się brodawki, gruczoły potowe i kłębuszkowe, a nieco głębiej zakończenia nerwowe.

Gruczoły potowe składają się z dwóch zakręconych i zawiniętych cewek, z których wychodzi po jednym cienkim przewodzie, zmierzającym przez skórę właściwą i wchodzącym w jedną z wypustek naskórka. W skórze właściwej gruczoł ten przyjmuje spiralny kształt. Jeśli pot zostałby zablokowany przez nastój kreatyny na powierzchni, doszłoby do jego zatrzymania i powstałoby podrażnienie zwane potocznie potówką. Objaw ten jest dobrze znany mieszkańcom tropików, gdzie duża wilgotność powietrza uniemożliwia normalne odparowywanie potu. Nerwy czuciowe skóry przekazują odczucia dotykowe do mózgu przy pomocy włókien nerwowych. W skórnej brodawce można znaleźć ciałka Meissnera. Najobficiej występują one na opuszkach palców pomagając nam rozpoznawać dotykowo teksturę przedmiotów.

Ciałka Paciniego, odpowiedzialne za przekazywanie bodźców wysokiego ciśnienia, umieszczone są głęboko w skórze właściwej. W niektórych częściach ciała występują również ciałka przekazujące wrażenia zmysłowe związane z reakcjami emocjonalnymi.
Rodzaje włosów rosnących u człowieka różnią się nie tylko w przypadku różnych ras, ale również w przypadku występowania na różnych częściach ciała jednej osoby. Jednakże, u każdego z nas możemy wyróżnić tylko cztery rodzaje, każdy produkowany z innego rodzaju mieszka włosowego. Liczba mieszków nie wzrasta po urodzeniu, mimo iż może się zmienić typ włosa, który jest przez nią wytwarzany. Te cztery typy to: lanugo (meszek płodowy), vellus (meszek stały), pośrednie, ostateczne.
(1)    Languo to miękki puszysty meszek pokrywający ciało nienarodzonego dziecka. Zazwyczaj jest zrzucane miesiąc lub dwa przed przyjściem na świat.
(2)    Vellus to meszek o podobnej teksturze i długości, obecny na całym dorosłym ciele na obszarach uznawanych, jako nieowłosione. Są krótkie, nie posiadają rdzenia, rosną bardziej powierzchniowo niż włosy stałe.  W niektórych przypadkach wspomagane są przez spore gruczoły łojowe, wydzielające łój do mieszków włosowych. Skład tego łoju może różnić się podczas okresu dorastania, powodując trądzik. W przypadku normalnego łysienia włosy te zastępują włosy końcowe głowy.
(3)    Włosy ostateczne są dłuższe, mocniejsze, mocniej wybarwione. Znajdują się na głowie, brwiach i rzęsach. Podczas okresu dojrzewania zastępują meszek stały.
(4)    Włosy pośrednie to włosy, które pod względem wyglądu i właściwości znajdują się pomiędzy meszkiem stałym a włosami końcowymi.

W tej pracy skupimy się na końcowych włosach głowy, które przechodzą cykliczne zmiany: aktywny wzrost i od czasu do czasu okresy odpoczynku. Ich liczba (ok. 100.000) różni się znacznie w zależności od ich koloru. W ten sposób naturalne blondynki mają około 30% więcej włosów niż ich siostry o innych kolorach włosów. Naturalny kolor włosa jest zdeterminowany genetycznie przez kolor rodziców i cechę dominującą, podobnie jak w przypadku powielania koloru kwiatu. Barwnik (melanina), który głównie występuje w korze rdzenia włosa jest odpowiedzialny za kolor. Jeśli nie występuje w ogóle powoduje wzrost białych włosów, jak w przypadku albinosów. Może się to również zdarzyć, jeśli enzymatyczny proces wytwarzania melaniny zostanie zatrzymany przedwcześnie lub w wieku starczym. Włosy głowy nie tylko różnią się kolorem, ale także przekrojem poprzecznym każdego rdzenia u różnych właścicieli. Mikroskopijny wygląd zazwyczaj odzwierciedla kolor. Przekrój włosa pod mikroskopem nie zawsze wygląda jak plasterek ogórka. Kręcone włosy na brodzie mieszkańca zachodniej Afryki mają przekrój bliski przekrojowi wstążki, a przebijając się na powierzchnię mogą zakręcić się w przeciwnym kierunku i penetrując ponownie skórę powodować ból. Badanie mikroskopijnego przekroju trzonu włosa ma również zastosowanie w medycynie sądowej, ponieważ nie tylko można odróżnić włos ludzki od włosa zwierzęcego, ale także różne typy włosa ludzkiego. Można więc powiedzieć, że niektóre werdykty sądowe „wisiały na włosku”. Zdarzało się, że badając przyczyny zapalania skóry spowodowanej noszeniem drogiego farbowanego futra, mikroskop odkrywał trzon włosa królika.

(b) Embriologia
U nienarodzonego dziecka wzrost włosów rozpoczyna się około trzeciego miesiąca życia wewnątrzmacicznego. Polega on na wzroście komórek pod najgłębszą warstwą naskórka, zwaną warstwą podstawową, ponieważ tworzy także zgrubienie przy podstawie wypadniętego włosa (tzw. Korzeń). Korzeń ten nie jest niezbędnym elementem wzrostu włosa, lecz stanowi odpowiednik cebulki, gdzie komórki, które będą formować rdzeń włosa, dzielą się w szybkim tempie stopniowo przejmując rolę różnych typów komórek. Kiedy włos rośnie, mieszek włosowy w kształcie probówki jest natłuszczany oleistą wydzieliną łojową pochodzącą z gruczołów łojowych, która daje mu ochronną powłokę i połysk. Łój chroni również skórę wokół włosa, czyniąc ją miękką i elastyczną. Kiedy na starość jego ilość nie jest wystarczająca skóra staje się wysuszona jak pergamin. Po okresie dojrzewania, na obszarach, które wcześniej były nieowłosione, powstaje nowy gruczoł wydzielinowy (gruczoł, apokrynowy), który wydziela specjalną wydzielinę ze szczeliny przy trzonie włosów pod pachami, na klatce piersiowej i w pachwinach. W przypadku braku higieny, wydzielina ta może być źródłem nieprzyjemnego zapachu. Ta sama wydzielina i woń w przypadku zwierząt jest sygnałem dojrzałości płciowej.

Na niektórych częściach ciała zdarza się, że z jednego mieszka włosowego wyrastają dwa włosy. Uważa się, iż takie mieszki są o wiele bardziej podatne na infekcje bakteryjne. Zjawisko to częściej występuje u zwierząt. W przypadku szynszyli z jednego mieszka może wyrosnąć około 100 włosów, co sprawia, że ich futra są tak miękkie i ciepłe. Długość włosów zależy od miejsca, w którym się rozwijają. Najdłuższe są na głowie, gdzie wymagają podcinania. Udowodnione zostało, że długość włosa jest wprost proporcjonalna do czasu, który potrzebuje on od wyrośnięcia z brodawki do wyłonienia się ponad powierzchnię skóry. Jeśli wzrost wewnątrz skóry będzie trwał długo, włos będzie rósł szybciej, kiedy wyjdzie na powierzchnię i wyrośnie dłuższy. Wszystkie włosy mają ograniczoną długość podobnie jak meszek stały i rzęsy, które nie wymagają podcinania.









Przekrój poprzeczny włosa





OSŁONKA

Składa się z zachodzących na siebie warstw kreatyny. Jest mniej więcej przeźroczysta tak, że światło przebija się przez nią i podkreśla naturalny kolor łodygi włosa. Osłonka może zostać zniszczona przez światło słoneczne, chlor oraz przez niektóre zabiegi fryzjerskie takie jak utlenianie czy tak zwaną ‘trwałą’. Może także ulec zniszczeniu w wyniku starzenia lub kiedy włosy są długie. Kiedy osłonka zostanie zniszczona, odchyla się sprawiając, że włosy stają się porowate i wysychają, a następnie zaczynają się strzępić lub rozdwajać.
Kiedy łuski osłonki włosów przylegają do powierzchni, są one miękkie i gładkie oraz wyglądają lśniąco. Natomiast w momencie, gdy łuski ulegną zniszczeniu, włosy staną się matowe i łamliwe oraz będą łatwo się splątywać.        

KORA
Ta warstwa, która tworzy masę włosa, zawiera włókna. Łańcuchy te łączą wiązania chemiczne, z których najsilniejsze znane nam są, jako wiązania dwusiarczkowe. To one tworzą strukturę włosów oraz zapewniają ich elastyczność, giętkość i wytrzymałość. Kora zawiera także pigmenty (w komórkach zwanych melanocytami), które nadają włosom ich barwę.     

RDZEŃ
Rdzeń tworzy główną część włosa, ale nie występuję we wszystkich włosach i jedynie częściowo istnieje w niektórych z nich. Tam, gdzie jest obecna zbudowana jest z gąbczastej keratyny z wieloma pęcherzami powietrza. W cebulce włosa, naczynia włoskowate odżywiają rosnący włos. Zachodzą tam trzy główne procesy: podział komórkowy, by spowodować wzrost włosa; pigmentacja włosa, dzięki zgromadzonych w korze, naturalnym pigmentom; oraz keratynizacja, czyli produkcja ogromnej ilości białek keratynowych.    

Polecane artykuły

Najczęściej kupowane w sklepie internetowym



Wypadanie włosów Łysienie Cienkie włosy Łysienie plackowate Łysienie mężczyzn Biopsja Farbowanie włosów