Jesteś tutaj:

Cykl rozwojowy włosa

U człowieka, podobnie jak u większości zwierząt, włos rośnie okresowo. Po fazie wzrostu następuje faza spoczynku mieszka włosowego, w której włos przestaje właściwie rosnąć. Okres od początku tworzenia się nowego włosa, poprzez jego wzrost i stan spoczynku, do chwili uformowania się nowego włosa w tym samym mieszku nazywa się cyklem włosowym. U ludzi każdy włos ma swój niezależny cykl włosowy. W ten sposób sąsiednie włosy znajdują się w odmiennym okresie  cyklu  włosowego.  Natomiast u większości zwierząt okresy cyklu włosowego są we wszystkich mieszkach niemal zsynchronizowane. Ostatnio stwierdzono również synchronizację cyklu włosowego u noworodków w przeciwieństwie do dorosłych. Brak synchronizacji cyklu wykazuje również kot i świnka morska. U ludzi wspomniane zjawisko jeszcze bardziej się komplikuje wobec niejednakowej długości cyklu włosowego w różnych okolicach skóry. Cykle wzrostu włosa są niezwykle regularne. Ten sam mieszek włosowy przez lata przechodzi wiele cyklów rozwojowych prawie o tej samej długości trwania. Wskazuje się przy tym na pewien związek między typem włosa a cyklem wzrostu.  

Cykl włosowy dzieli się na trzy okresy:
1) anagenu, czyli wzrostu,
2) katagenu, czyli inwolucji dolnej części mieszka i brodawki, oraz
3) telogenu, czyli spoczynku włosa. 

Po tym ostatnim okresie rozpoczyna się nowy cykl. Długość tych okresów bywa różna, zależnie od okolicy ciała. Różni autorzy podają różne dane odnośnie do długości cyklu rozwojowego włosów z różnych okolic skóry. Oto niektóre dane dotyczące długości cyklu rozwojowego włosów z różnych okolic skóry, podane według Flesha.

Cykl rozwojowy włosów na głowie trwa od 16 miesięcy u mężczyzn i 20 u kobiet (Meyers i Hamilton) do 5—7 lat (Pinkus), katagen trwa 2—3 tyg., telogen — kilka miesięcy.

Cykl włosowy brwi i rzęs trwa 150 dni (w tym: anagen 30 dni, katagen 15 dni, a telogen 105 dni — Pinkus).

Cykl włosów brody trwa 7—11 mieś. (anagen 4—11 miesięcy, telogen 10—75 dni — Pinkus).

Cykl włosów pachowych trwa 202—204 dni (Meyers i Hamilton).

U kobiet w cyklu włosów wzgórka łonowego okres anagenu trwa 11—18 mieś., telogenu 12—17 mieś., w cyklu włosów krocza anagen trwa 11—23 mieś., telogen 9—12 mieś., a w cyklu włosów okolicy lędźwiowej anagen trwa 4—7 mieś., telogen 9—12 mieś. (Trotter).

U noworodków na początku pierwszego roku życia ok. 80%' włosów znajduje się w fazie telogenowej. Ten stan trwa do ukończenia pierwszego roku życia, po czym następuje przewaga włosów anagenowych. W tym czasie włosy głowy u matki noworodka wykazują podobne przemiany. Analogiczne zjawisko obserwuje się u świnek morskich (Bossę i Rubisz-Brzezińska, 1965). Już nieco wcześniej Bossę i Kostanecki (1964) wykazali, że u świnek morskich w okresie porodu i połogu cykl włosowy uprzednio nie zsynchronizowany ulega synchronizacji. W ostatnim tygodniu przed porodem liczba włosów spoczynkowych zwiększa się, co prowadzi do prawie całkowitej synchronizacji telogenowej w okresie porodu i połogu. W okresie 2 do 5 tygodni po porodzie liczba mieszków włosowych w okresie wzrostu zwiększa się ponad normę, co znów powoduje, u pewnej części zwierząt, prawie całkowitą synchronizację anagenową.

U nowo narodzonych świnek morskichsynchronizacja anagenową jest całkowita i taka utrzymuje się przez pierwszy tydzień życia. Podobne obserwacje poczynili Barman i współpr. (1967) u noworodków ludzkich, tj., że przed urodzeniem i bezpośrednio po urodzeniu zachodzi u nich synchronizacja cyklu włosowego w fazie anagenu. Zmiany rozpoczynają się od okolicy czołowej i posuwają się falami ku potylicy. Od 18 tygodnia po urodzeniu cykl włosowy przyjmuje u nich układ mozaikowy, charakterystyczny dla  dorosłych. Wymiana włosa na nowy jest poprzedzana przejściem poprzedniego włosa przez katagen w telogen. Pierwsze jej oznaki pojawiają się już pod koniec anagenu, kiedy dosiebna część włosa cienczeje i ubożeje w barwnik. W początkowym okresie katagenu czynność komórek macierzy poprzedniego włosa ustaje i ulegają one zwyrodnieniu i zanikowi. Brodawka włosa wysuwa się z opuszki. Ze znajdujących się ponad brodawką komórek macierzy i z komórek pochewki zewnętrznej powstaje pasmo nabłonkowe, zwane pasmem Wertheima, stanowiące zawiązek nowego włosa. Odsiebna część komórek opuszki ulega rogowaceniu, tworząc buławkowate lub kolbowate rozszerzenie, zwane buławką włosa właściwego lub włosem buławkowatym lub kolbowatym. Od początku katagenu torebka włosa ulega znacznemu zgrubieniu i tworzy charakterystyczne pofałdowanie pasma nabłonkowego Wertheima. Z kolei włos buławkowaty wysuwa się ku górze i, osiągnąwszy poziom mięśnia przywłosowego, ulega zrogowaceniu. Przyczynia się do tego mnożenie się komórek pasma Wertheima, które wydłuża się ku górze. Z tym pasmem włos kolbowaty łączy się silnie za pomocą wrzecionowatych wyrostków rogowych. Następnie pasmo nabłonkowe wyrodnieje i skraca się znacznie do małej, brodawkowej wyniosłości poniżej woreczka nabłonkowego, gdzie jest uczepiona buławka. Włos kolbowaty osiąga swoje położenie spoczynkowe w górnej części mieszka włosowego na poziomie przyczepu mięśnia napinacza włosa. W tym czasie trzon włosa osiąga swoją ostateczną długość (ryc. 4).

Ryc. 4. Cykl rozwojowy włosa u człowieka. A — wczesny katagen, 1 — włos buław kowaty, czyli kolbowaty, 2 — pasmo nabłonkowe Wertheima, 3 — błona szklista;B — późny katagen: wysunięcie ku górze włosa kolbowatego; C — telogen, 4 —wtórny zawiązek włosa, 5 — brodawka skórna; D — wczesny anagen, 6 — nowo tworzący się włos (wg Eblinga i Rooka, zmodyfikowane).

W fazie telogenu włos jest przytwierdzony mocno do woreczka nabłonkowego, obejmującego jego kolbę. W okresie anagenu pierwszą oznaką tworzenia się nowego włosa jest wzmożona czynność mitotyczna brodawkowej pozostałości pasma Wertheima, znajdującej się pod poprzednim włosem. Jej komórki rozmnażając się tworzą nową opuszkę. Wnika do niej tkanka łączna i tworzy w ten sposób nową brodawkę włosa. Z nowej opuszki powstaje pochewka wewnętrzna i włos właściwy. 

Nowy włos wnika w miarę wzrostu do poprzedniej pochewki zewnętrznej włosa w miejscu przytwierdzenia kolby włosa poprzedniego, przerywa je i wypycha włos telogenowy z mieszka włosowego. Niektóre zagadnienia dotyczące cyklu rozwojowego włosa pozostają dotychczas nie rozwiązane. Przede wszystkim nie wiadomo, z czego powstaje zawiązek włosa, a tym samym nowy włos. Wysuwano pogląd, że zawiązek włosa powstaje z komórek pochewki zewnętrznej włosa, natomiast udział komórek macierzy jest niewielki. Kligman przypisuje tę rolę tym komórkom macierzy, które nie zanikły, lecz upodobniły się do komórek nabłonkowych niezróżnicowanych i wraz z „odróżnicowanymi" komórkami pochewki zewnętrznej włosa utworzyły zawiązek nowego włosa. Jak wspomniano, mechanizm cyklu włosowego zawiera wiele niewiadomych, zwłaszcza okresu katagenu. Braun-Falco i Kint prześledzili ten mechanizm u białego szczura, u którego zachowanie się skóry pod tym względem podobne jest jak u człowieka. Okres ten składa się z 3 stadiów, katagenuI, II i III. Katagen I objawia się procesem odróżnicowywania, katagen II —tworzeniem się masy parakeratotycznej, która poszerza się w obrębie dawnej opuszki i katagen III — wzrostem masy włosa, który od tej chwili włącza się w okresie telogenu w system włosa końcowy.

Równocześnie z cyklem rozwojowym włosów zachodzą zmiany w skórze.Z tego powodu należałoby raczej mówić o „cyklu skórnym" niż włosowym. Określenie „cykl skórny" odnosi się na razie tylko do takich zwierząt, jakmłode szczury i myszy, których cykl włosowy należycie poznano. Tak np.u białej myszy naskórek jest reflektorem przemian, jakie zachodzą we włosach w czasie cyklu włosowego. Z doświadczeń Braun-Falco (1964) wynika,że naskórek myszy grubieje już z początkiem fazy anagenu i osiąga maksimum grubości w fazie anagenu III. Następnie cienczeje, uzyskując swoje minimum w okresie katagenu, i ponownie zaczyna zwiększać swą grubość oddrugiej połowy telogenu. Aktywność mitotyczna naskórka stanowi odbicietego procesu. Na początku fazy anagenu pojawiają się obfite mitozy, następnie ilość ich gwałtownie maleje w okresie anagenu IV, i następnie powoliosiąga minimum w okresie katagenu. Potem następuje niewielki wzrost mitozz początkiem telogenu i w anagenie, który po nim następuje. Zachowanie się w skórze komórek tucznych, histaminy, zawartości wody i kwaśnych mukopolisacharydów jest równoległe do tej aktywności mitotycznej.

Wzrost włosa powstaje wskutek rozmnażania się komórek i zwiększania się ich objętości. Dotychczas nie wyjaśniono, które spośród komórek macierzybiorą udział w tworzeniu włosa, najprawdopodobniej tę rolę spełnia opuszka włosa. Zachodzą jednak różnice poglądów, czy w tworzeniu włosa bierze udziałcała opuszka, czy tylko jej część. Kligman twierdzi, że cała opuszka angażujesię w omawianym zjawisku; z dolnej części opuszki powstaje pochewka wewnętrzna, a z komórek nad szczytem brodawki — warstwa korowa. Niektórzyautorzy przypisują dolnej części opuszki włosa znaczenie macierzy włosa.Szybkość wzrostu włosów zależy od okolicy skóry, od płci i wieku. Przeciętna szybkość wzrostu włosa waha się od ok. 0,21 mm dziennie na udzie kobiety do 0,38 mm na brodzie u mężczyzny, na szczycie głowy przeciętnie ok.0,35 mm i nieco mniej na jej brzegach. Włosy u dzieci rosną szybciej niżu dorosłych (Ebling, Rook). Dawniejsi autorzy, np. Stohr (1903), oceniali szybkość wzrostu włosów na głowie na 2,8 mm tygodniowo. Trotter (1924) obserwowała, że u dzieci włosy na nogach rosną z szybkością 1,42 mm tygodniowo;z wiekiem szybkość powoli wzrasta aż do 1,8 mm tygodniowo u osób w wieku 40—45 lat.

Wyniki pomiarów długości włosów mogą wykazywać pewne odchylenia, zależne od używanej do tego celu metody. Pod względem dokładności i kosmetycznej wartości metoda sródskornego wstrzykiwania znakowanej siarki(35 S-cystyna) z następczą autoradiografią przewyższa wszystkie dotychczasowe (por. Munro), nie powoduje przy tym niebezpieczeństwa radiacji, ponieważ dawki są bardzo małe. Metoda ta, mało jeszcze rozpowszechniona, możew przyszłości spowodować zmianę dotychczasowych danych odnośnie do szybkości wzrostu włosów.

Włosy pachowe i łonowe rosną z szybkością 2,2 mm tygodniowo i szybkość ta nie zmienia się z wiekiem. Stwierdzono również wahania szybkości wzrostuwłosa zależnie od pory roku — szybszy wzrost w porze letniej niż zimowej.Liczbę włosów wypadających ocenia się w granicach fizjologicznych na 90—100 na dobę. Zwiększa się ona nieraz bardzo znacznie w warunkach patologicznych.

Wbrew bardzo rozpowszechnionemu mniemaniu golenie włosów nie wpływa na wzrost ich masy, grubości oraz szybkości wzrostu (Lynfield i Mac Williams). Liczba wszystkich mieszków włosowych u człowieka zawiązuje się w okresie zarodkowym. Zwiększenie tej liczby może nastąpić tylko w warunkach patologicznych.

Polecane artykuły

Najczęściej kupowane w sklepie internetowym



Łysienie Wypadanie włosów Łysienie plackowate Regeneracja włosów Elektryzowanie włosów Hirsutyzm Czarne włosy Kolory włosów