Jesteś tutaj:

Mumie i włosy mumii ze starożytnego Egiptu

Uwaga! Artykuł zawiera wiele zdjęć zwłok martwych ludzi.

Niedługi czas temu wykwalifikowana badaczka Joan Fletcher przeprowadziła bardzo kompleksowe badania włosów niemal wszystkich mumii odnalezionych w piramidach egipskich. W wywiadzie powiedziała:

Zdobienie włosów! Jak wynika z faktu znalezienia starożytnych gnid na ząbkach gęstych grzebieni, prawdziwi Egipcjanie musieli radzić sobie z atakami pasożytów skóry głowy. Egipcjanie krótko przycinali swoje loki, a nawet golili głowy dla utrzymania higieny, a zwłaszcza dla pozbycia się wszy. Jako, że poza tym uwielbiali wyszukane uczesania, stworzyli oni modę na peruki, przypinki i inne ozdoby włosów”. 

„Dość często najefektowniejsze i najbardziej wytworne spośród nich były noszone przez mężczyzn”. Ogolone ciała nie zawsze należą do mężczyzn, jak można by podejrzewać. Dla starożytnych Egipcjan długość włosów nie była wyznacznikiem płci. 

Noszenie ozdobnych fryzur nie było również przywilejem dostępnym wyłącznie dla elit. Również na głowach mumii pracowników znajduje się wyszukane uczesania, których nie mógłby ułożyć sam noszący, bo są zaskakująco skomplikowane.

Włos, jako źródło informacji o zdrowiu! Włosy są nie do przecenienia w badaniach ogólnych warunków życia, dostarczają również informacji na temat diet i chorób. Powierzchowne badanie struktury powierzchni włosa, może dostarczyć pewnej ilości informacji na temat ogólnego zdrowia, a bardziej szczegółowa analiza podstawowych stężeń włosa, może pomóc w ustaleniu diety, niedoborów substancji odżywczych i/lub chorób. 

Zaczynając od tego, co najbardziej oczywiste: włosy można badać po prostu z perspektywy fryzury, jaką z nich ułożono, co może doprowadzić do odkrycia sposobów układania włosów zmarłych, bądź też, alternatywnie, fryzur noszonych na co dzień przez żywych. Jednak najważniejsze to zapamiętać, że w starożytnym Egipcie zarówno mężczyźni, jak i kobiety nosili wiele różnych fryzur, od łysiny do swobodnych loków. Wielu archeologów nie przyjęło wciąż jeszcze do wiadomości, że sama długość włosów nie wystarcza w przypadku starożytnych Egipcjan do określenia płci. Z tego typu błędów wynikają często dziwaczne konkluzje na podobieństwo tej, która podaje, że zmarły był kapłanem, ponieważ miał głowę ogoloną na łyso!

Kolor włosów Starożytnych Egipcjan! Oprócz stylu włosów można również badać ich kolor, fakturę, typ i stan ogólny. Kolor włosów sam w sobie jest fascynującym przedmiotem badań, a szeroki wachlarz kolorów przedstawianych w egipskiej sztuce w dużym stopniu odzwierciedla rzeczywistą kolorystykę tamtych czasów. Najpopularniejszym kolorem włosów był wtedy, podobnie jak teraz, bardzo ciemny brąz (prawie czerń), mimo że odkrywa się również szczątki włosów naturalnie kasztanowych, a nawet (o dziwo) blond. Egipcjanie, ze swoim uwielbieniem dla efektu i zdolnością stosowania farb, wyprodukowali wiele innych barw włosów. Wiele z nich uzyskiwano poprzez farbowanie henną, której do pokrywania siwych włosów używał na starość nawet Ramzes II. 

Techniki układania fryzur! Duża większość szczątków włosów odkrytych w wykopaliskach jest typu kaukaskiego, w przeciwieństwie do typu negroidalnego. Dokładniejsze badanie wykazało, że naturalne włosy (pochodzące z grobu kobiety) sięgające nieco poniżej ramion, uzupełniono dużą ilością dopinek włosowych. Bardzo przypominających współczesne dready, tak połączone z naturalnymi, żeby całość tworzyła imponujące uczesanie. Skomplikowane i wymagające wielu godzin pracy techniki układania fryzury pokazują, że musiały się nią zajmować osoby trzecie. To konkretne odkrycie jest więc szczególnie istotne, ponieważ jest to najstarszy przykład stosowania sztucznych włosów w Egipcie (jeśli nie w całym starożytnym świecie), wyprzedzający poprzednie znaleziska o co najmniej 500 lat.

Przykłady stosowania farb w Starożytnym Egipcie! Gdyby i to nie wystarczało, w grobie tej samej kobiety odkryto najstarszy przykład stosowania farby do włosów. Dogłębna analiza pokazała kontrast pomiędzy kasztanowatymi przebłyskami na jej własnych ciemnobrązowych włosach, a mniejszą ilością pozbawionych pigmentu, siwych pasemek. Pasemka pozbawione pigmentu ufarbowały się na jasny pomarańcz, typowy dla henny -  farby roślinnej, wytwarzanej ze sproszkowanych liści krzewu Lawsonia inermis. Krzak ten ciągle rośnie w tamtych rejonach i wciąż jeszcze jest stosowany w tym samym celu. Ludzie mieszkający w okolicy zgodzili się pokazać, gdzie można znaleźć najlepsze zarośla henny.

Mimo, że większość odkrytych włosów ma naturalnie brązowy kolor, odkryto również włosy rude. Miało to miejsce w grobie mężczyzny, nr 79. Włosy były falowane, zakończone małymi loczkami wywijającymi się na zewnątrz. Razem z innymi grobami i ten pokazał, jak wielką wagę przywiązywano do wyglądu tak kobiet, jak i mężczyzn. Już w tak dawnych czasach noszono wiele różnych fryzur, od ekstremalnie krótkich (nieco ponad 1cm) – jak w grobie nr 76 (kobieta w wieku ok. 25-30 lat) po dłuższe - jak te odnalezione w grobie nr 91: gęste, faliste, ciemnobrązowe pukle, wywinięte przy przedziałku. Mimo, że włosy same w sobie odkryto w całkowitym oddzieleniu od czaszki, udało się określić, że musiały one sięgać ramion. 

Jednak najlepiej zachowane włosy odnaleziono w dobrze wyściełanym grobie nr 85 (przezwanym Paddy od ang. padded - wyściełany), u kobiety w wieku ok. 20-25 lat. Ostrożne usunięcie wyższych warstw i płócienne okrycie pozwoliło włosom na zachowanie się nietknięte na głowie; przetrwały zwłaszcza delikatne, opadające swobodnie końcówki sięgające ramion, które najlepiej pokazały oryginalną długość włosów. Dalsze badania przeprowadzone w laboratorium pokazały, że naturalnie falowane włosy w istocie sięgały ramion, 22cm od czubka głowy, z przedziałkiem z lewej strony i asymetryczną grzywką ułożoną z obramowujących oczy, loczków w kształcie litery S. Oprócz doskonale zachowanych czaszkowych włosów Paddy, pod osłoną tkanin przetrwała również jej prawa brew.

Kolejne odnalezione włosy na twarzy, które kojarzy się z rudowłosym mężczyzną z grobu nr 79, najwyraźniej przycięto ostrym narzędziem. Z kolei analiza masy włosów odnalezionych w ostatnim sezonie udowodniła, że stanowiły one niemal kompletną brodę, prawdopodobnie najstarszy dotąd odkryty jej przykład! W czasie obu sezonów odnaleziono również włosy pochodzące z reszty ciała, w tym spod pach i pachwin.

Poniżej znajdują się fotografię mumii do przebadania, w tym pierwsze zachowane rude włosy...

  

Tutaj można się przyjrzeć włosom Ramzesa II. Instytut L'Oreal wyrwał jeden z włosów i przebadał jego korzenie. Badanie ujawniło, że włosy w młodości miały kolor naturalnie kasztanowy (nawet siwe włosy zachowują w korzeniach oryginalny pigment). Kiedy posiwiały, ufarbowano je na taki sam kolor przy użyciu henny. Ramzes II jest opisywany jako posiadacz rudych, kaukaskich, falowanych włosów.

Oto mumie Tuyi i Yuyi. Złocisty kolor włosów jest rezultatem konkretnego procesu mumifikacji, ale wyraźnie widać, że włosy były proste/lekko falowane. 

Królowa Hatszepsut, kolejna posiadaczka bardzo ładnie kręconych włosów. Kolor powstał prawdopodobnie w wyniku ufarbowania siwych pasem henną.

A oto „Stara kobieta”. Wyraźnie widać, że jej włosy są długie i gęste, lekko kręcone.

Fotografie przedstawiają nubijskiego księcia Maiherpri i Lady Rai, reprezentujących afrykańską część włosów odnalezionych w egipskich piramidach. Widać, że również afro dobrze się zachowuje, nie tracąc z czasem charakterystycznego kształtu.

Tu z kolei znajdują się skadrowane zdjęcia włosów mumii z katalogu mumii w Muzeum z Kairze. Nazwy mogą brzmieć obco - zapisano je po francusku. Saqnunri (tylko włosy) i Królowa Anhapu. Zbliżenie pokazuje, że pomimo znacznej grubości i ciasnego spięcia jej włosów są one głównie faliste tam, gdzie spływają swobodnie. Są to głównie dopinki połączone z jej własnymi włosami przy pomocy cienkiej nici.

Nofretari, która również posiada wytwornie ułożone włosy. Zdają się one być splecione z dodatkowymi warkoczami, a widoczny mały odcinek naturalnych włosów zdaje się być naturalnie lekko kręcony. 

Amosis i Hontimihu. Pierwszy miał włosy raczej kręcone, co widać po małych odstających loczkach,  ale wciąż nie przypominały one afro. Drugi miał włosy lekko falist

Hontempet i peruka. Własne włosy tej mumii zdają się być proste, jednak peruka jest niezwykle skręcona. Jest to jedna z niewielu mumii, u których wyraźnie widać kolor skóry jaśniejszy od koloru włosów. A oto dobry przykład peruki z długimi lokami:

Sitkamos, o włosach lekko kręconych; kolejny przykład kontrastu pomiędzy kolorem skóry i włosów. Obok niej włosy Thutmosisa II, kręcone bądź falowane.

 

Niezidentyfikowany mężczyzna o dość prostych włosach.Thutmosis IV, bardzo ładne, lekko falowane włosy. Nie widać tego na zdjęciu, ale mumia jest uczesana „na pożyczkę”, aby ukryć łysinę na czubku głowy.

Włosy na czaszce (reszta wygląda lekko ponuro). Prościutkie, dość jasne.

 

Nieznana kobieta D, z bardzo efektownie uczesanymi, ułożonymi, kręconymi włosami w dość jasnym kolorze. Obok Królowa Nomit z wieloma warkoczami na peruce. 

  

Prawdopodobnie Królowa Honitayu, nosząca wręcz przeładowaną perukę. Obok przycięte zdjęcie królowej, z ciasnymi, czarnymi afrykańskimi loczkami.

Księżniczka Nsikkhonsu, która miała długie, faliste brązowe włosy. Obok młody książę z „dziecięcym loczkiem” włosów, które zdają się brązowe, nie czarne. Bardzo wyraźnie widać kontrast pomiędzy jasnym kolorem skóry dzieci a kolorem ich włosów. 

  

Nieznane mumie, pierwsza z kostnicy Muzeum Brytyjskiego, druga z Muzeum Hancock. Pierwsza należała do kobiety żyjącej ok. 700 lat p.n.e., której włosy były niezwykle proste i prawdopodobnie farbowane henną. Druga głowa należała do mężczyzny żyjącego ok. 600 lat p.n.e., mającego jasne, krótkie i faliste włosy.

Dwie mumie z Egiptu, obecnie znajdujące się w Australii. Uważano, że rudy kolor włosów był częściowo skutkiem działania żywicy, ale po bliższym przyjrzeniu się głowie widać, że mogły być one proste i naturalnie jasne albo lekko kasztanowate.

Kolejna głowa mumii z 2000 r. p.n.e. Proste włosy. Włosy na drugiej głowie zdają się być farbowane henną i mocno splecione.  

Głowa ta znajduje się obecnie w Neapolu. Ma ona długie, lekko falowane brązowe włosy.  

Przeprowadzono kilka badań włosów mumii; większość uznano głównie za europejskie, z pewnym wpływem afrykańskim. Nawet badania włosów nubijskich prowadzą do wniosku, że na północy były one pół-Eurazjatyckie, tak samo jak u obecnych Nubijczyków. 

Dość łatwo jest odróżnić włos afrykański od kaukaskiego – można tego dokonać, porównując ich przekrój, dystrybucję pigmentu kolorystycznego i inne czynniki. Z najstarszego badania Badarian (okres przeddynastyczny, południe), przeprowadzonego przez Eugena Strouhala wynikało, że włosy były mieszanką wpływów europejskich i afrykańskich, z przewagą tych pierwszych.  

Włosy różniły się w Górnym i Dolnym Królestwie, przy czym Dolne Królestwo miało znacznie mniej wpływów afrykańskich, tak samo jak w obecnym Egipcie.

Polecane artykuły

Najczęściej kupowane w sklepie internetowym



Łysienie Wypadanie włosów Wzrost włosów Gęste włosy Prostowanie włosów Aromataza Warkoczyki